W\u00earom wurkje wy eins? Wurkje wy op de goede manier, kin it ek oars, humaner, nofliker? Skriuwer en sjoernalist Anna Lillioja gie, roppich op nije perspektiven, op \u00fbndersyk \u00fat. In kweeste l\u00e2ns ferrassende plakken.<\/p>\n\n\n\n
Tekst: Kirsten van Santen | Foto\u2019s: Natalia Balanina<\/em><\/p>\n\n\n\n W\u00earom altyd dy k\u00e2lde fuotten? Soe se te lang sitte? Te ferkrampe? De twa lytse iisklompen pleagje auteur en sjoernalist Anna Lillioja \u00fat Ljouwert al jierren. K\u00e2lde fuotten \u00fbnder it wurk achter de laptop, \u00fbngemak \u2013 wat hat dat te bestjutten? Se skriuwt, \u00fbntwapenjend earlik: \u2018Ha ik mei myn holle betocht dat ik skriuwer w\u00eaze wol, mar wol myn liif eins oar wurk dwaan?\u2019<\/p>\n\n\n\n Soe se net better boerin wurde kinne op in pleats mei h\u00fbndert hynders, sa\u2019t se eartiids dreamde. Lekker st\u00e2len \u00fatmjuksje, hynders boarstelje. Of direkteur fan in fabryk d\u00ear\u2019t kondinsearre molke makke wurdt, noch sa\u2019n bernedream \u00fat de tiid dat se mei har mem yn Talinn, Estl\u00e2n, wenne. Noait wer k\u00e2lde fuotten.<\/p>\n\n\n\n It is in lytse, mar g\u00e2nssizzende anekdoate \u00fat har boek Waarom werken we? In boeiende essayistyske syktocht nei de sinjouwing achter wurk. Langje wy, hurdwurkjende minsken en kantoarklerken anno 2025, net allegear nei in oar bestean, nei wat sinfollers, in bytsje \u00f4fwikseljender, in bytsje earliker?<\/p>\n\n\n\n As lyts famke fjurre Lillioja de hiele dei lang w\u00earom-fragen \u00f4f op har mem. Se docht it noch altyd: kritysk tinke, harsels en de wr\u00e2ld befreegje. Waarom werken we? is in \u00fbntdekkingstocht nei it w\u00earom fan wurk, wat dat wy as fanselssprekkend besk\u00f4gje. Lillioja nimt har l\u00eazers mei nei \u00fbnferwachte plakken \u2013 in bosk, in Barefoot-skuonwinkel, de finzenis \u2013 en stuitet op frisse perspektiven op \u00fas relaasje ta arbeid.<\/p>\n\n\n\n In soad minsken stelle har tefreden mei wurk dat eins gjin foldwaning mear jout, de sleur slacht ta en stadichwei ferpiterje wy yn \u00fas gouden koai. Lillioja hat it sels ek \u00fbnderf\u00fbn: de tiid dy\u2019t him foar\u00fat sleept, de lange dagen achter in buro, gr\u00fas yn \u2019e holle. Dan wist se net hoe gau se derwei komme moast, op \u2019e syk nei in oare arbeidsomjouwing. \u2018Ik ha my noait echt oan ien baan hechte, ik bin net ien fan \u201cfoar altyd\u201d. Utbesykje fyn ik moai, ferskillende wr\u00e2lden kennen leare, wat dat oanbelanget is de sjoernalistyk in goede omjouwing. Foarearst.<\/p>\n\n\n\n Ien fan \u2019e belangrykste lessen dy\u2019t se learde by it skriuwen fan har boek krige se fan boskwachter Arjan Postma \u00fat Alkmaar, mei wa\u2019t se in natuerkuier makke. Hy fertelde har dat it fenomeen \u2018yn bal\u00e2ns w\u00eaze\u2019 yn de natuer betsjut dat eat hast oan it deagean is. As eat net mear groeit, stiet it stil en dus op it punt fan omfallen. Yn wurktaal formulearre: sleur is net s\u00fbn foar minsken.<\/p>\n\n\n\n En dochs, skriuwt Lillioja yn it haadstik Wat ik over werk leerde in het wild, lije wy \u00fbnder sleur, sette wy troch en fer\u00fbnderstelle wy dat der in momint bestiet dat alles \u201cgoed\u201d is. Wurk, privee, alles sil op in dreamd momint yn bal\u00e2ns w\u00eaze \u2013 in waanfoarstelling. Wy soene krekt yn beweging bliuwe moatte, sizze de skriuwer en de boskwachter yn koar, en feroaring omearmje. It idee foar har boek slommere al jierren, s\u00fbnt 2018, doe\u2019t se foar de Volkskrant in rige skreau oer ferdwinende beroppen en sels libbensliif \u00fbnderf\u00fbn hoe\u2019t it is, it soms monotoane wurkjen op in redaksje, in kantoart\u00fan fol inoar bekonkurrearjende kollega\u2019s. Foar Vrij Nederland skreau Lillioja stikken oer wat wy fan bisten leare kinne oer wurk. Se \u00fbntduts dat it har boeit om nei \u2018nuvere plakken\u2019 te reizgjend, op \u2019e syk nei nije perspektiven. \u2018Wat meimeitsje, d\u00ear komme de b\u00easte ferhalen \u00fat.\u2019 Se hat sels leard dat it helpt om je wurk op f\u00easte tiden te \u00fbnderbrekken en wat oars te dwaan: de t\u00fan yn , in ein te rinnen, sporte. \u2018Minsken miene datst troch mar sa lang mooglik achter dyn kompj\u00fbter sitten te bliuwen wol fierder komst, trochsette \u2026 pushe \u2026 dat ha wy leard. Kuierjen, omdreuteljen, foar dy \u00fat stoarjen, wurdt sjoen as \u201cdyn tiid ferdwaan\u201d. Wylst d\u00eartroch krekt nije ynsichten krije kinst en dyn kreativiteit ferhegest. Dat bart net troch te forsearjen.\u2019 Yn Waarom werken we? warsk\u00f4get Lillioja har l\u00eazers foar in neffens har gefaarlike oanname, nammentlik dat wurk tsjintwurdich net mear foaral in manier is om dyn jild te fertsjinjen sadatst de dingen dwaan kinst dy\u2019tst leuk fynst. It is tsjintwurdich earder krekt oarsom: watst leuk fynst om te dwaan, is wurk. En dy oertsj\u00fbging soarget derfoar dat minsken fetber wurde foar \u00fats\u00fbgerij, h\u00e2ldt se \u00fat. Soms liket it derop dat wurk in nije religy wurden is, skriuwt Lillioja. \u2018In soad minsken hawwe har hiele libben pochele, net mei it foar\u00fatsjoch op in himelsk paradys, mar op har ierdske paradys: it pensjoen oan de Costa del Sol, yn in camper troch Skandinavi\u00eb, of mei de barbekj\u00fb yn de foart\u00fan fan de folkswyk.\u2019Ferpiterje yn \u2019e gouden koai<\/h4>\n\n\n\n
\u2018Ik wol myn l\u00eazers d\u00earta oanmoedigje: stel fragen, formulearje dyn eigen miening, tink kritysk nei. Ik preekje net: h\u00e2ld op fan wurkjen, mar stel de fraach: w\u00earom dochst de dingen dy\u2019tst dochst, bist it dermei iens hoe\u2019t it giet?\u2019<\/p>\n\n\n\nBurn-out en midlife-krisis<\/h4>\n\n\n\n
Sa late har syktocht har foar dit boek nei de wurkkeamer fan Arthur Eaton, psycho-analitikus: se woe witte w\u00earom\u2019t wy faak dreame oer \u00fas wurk (te let komme, \u00fas wurk net \u00f4f krije) en wat wy moatte mei sleur en net ferfolle ambysjes.
Ut it boek: \u2018Neffens Arthur is in burn-out \u2013 d\u00ear\u2019t in soad fan syn pasjinten mei oankomme yn syn praktykkeamer \u2013 te fergelykjen mei in ferhaal dat op is. It ferhaal dat wy \u00fassels lange tiid fertelden. In ferhaal dat moai gen\u00f4ch wie om elke moarn foar fan\u2019t b\u00ead te kommen. Mar dat ferhaal kin op in bepaald stuit \u2018op\u2019 reitsje, en dan is der neat mear om dy oan beet te h\u00e2lden.\u2019 Dan moatst bewege, learde Lillioja fan de psycho-analytikus, letterlik en figuerlik.<\/p>\n\n\n\nDr\u00f4gje en omdreutelje<\/h4>\n\n\n\n
It soe goed w\u00eaze, set Lillioja \u00fatien, as wy faker tiid ynromje om te dr\u00f4gjen. \u2018Wy binne altyd mar dwaande mei it einpunt, in bestimming, it einprodukt of in doelstelling dy\u2019t wy helje moatte, yn stee fan mei it paad derhinne, mei it plak d\u00ear\u2019t wy n\u00f3 binne.\u2019
Under it skriuwen fan har boek makke se ek soks mei. Ien fan de earste haadstikken sneuvele: it wie wat krampeftich skreaun, se woe t\u00e9 graach wat oer arbeid skriuwe dat alles omfetsjend, nij en yntelligint wie. Doe\u2019t se mear op har gefoel \u00f4f gie en op \u2019e syk gie nei bys\u00fbndere plakken yn de maatskippij d\u00ear\u2019t se oer wurk leare koe, d\u00f3\u00e9 beg\u00fbn it te streamen, krige se lol yn it skriuwen en naam har projekt in flecht. \u2018Wat ek holp, wie it loslitten fan it idee dat alle l\u00eazers myn boek leuk fine moasten. Dat joech lucht.\u2019<\/p>\n\n\n\n\u2018Alles \u00fat dyn wurk helje\u2019<\/h4>\n\n\n\n
\u2018Wy moatte \u00fas \u201cpassy\u201d yn \u00fas wurk fine, der \u201calles \u00fathelje\u201d, \u00fas \u201cbine\u201d oan \u00fas wurk, mar tagelyk krijst fan dyn wurkjouwer gjin tasizzing werom \u2013 gjin f\u00east kontrakt, mar in losse wurkrelaasje en in \u00fbnfeilige wurksfear. Alles jaan moatte mar tagelyk \u00f4fhinklik w\u00eaze. Dat is dochs toksysk?\u2019
Yn de kultuersektor is dat probleem grut, stelt se. Min betelle opdrachten wurde troch freelancers foar in bytsje jild oannommen omdat it \u201csok leuk wurk is\u201d of \u201cgoed foar dyn portfolio\u201d. \u2018D\u00ear h\u00e2ldst in systeem fan \u00fbnderbetelling mei yn st\u00e2n.\u2019
It is tiid dat it wurk fan kultuermakkers op wearde skat wurdt, ynklusyf de \u201clege\u201d dr\u00f4chtiid. \u2018D\u00ear moatte de makkers sels ek foar yn \u2019e bres springe. W\u00eas gol nei dysels!\u2019<\/p>\n\n\n\nWurk als religy<\/h4>\n\n\n\n
In \u00fbnbesoarge \u00e2lde dei en finansjele sekerheid lykje tsjintwurdich it heechst helbere. Mar is in soargeleas libben wol sa noflik en nijsgjirrich? \u2018Ast soargen hast yn dyn libben, betsjut dat datst ergens om joust, datst dy ferbynst oan de wr\u00e2ld. D\u00earyn sk\u00fblet gelok. Net yn de \u00f4fw\u00eazigens fan soargen.\u2019
Se wiist op lannen as Finl\u00e2n en Japan, lannan d\u00ear\u2019t minsken it prima foarinoar hawwe, d\u00ear\u2019t wolfeart en sosjale wissichheid grut binne, mar it oantal selsmoarden heech. Koartom: yn soargeleazens sk\u00fblet it libbensgelok net.
Yn wat dan wol? Yn wat dwaan foar in oar, yn kontakten lizze, mei dyn hannen wurkje, wat meitsje. Sels skoot Lillioja geregeld achter de naaimasine. Praktysk dwaande w\u00eaze, se kin it elkenien oanriede.
De jongere generaasje, Gen Z, hat dat oars aardich troch. Dy wol gjin k\u00e2lde, krampachtige fuotten mear. Jonge wurkjenden stelle krityske fragen by hoe\u2019t \u00e2ldere generaasjes de arbeidsmerk ynrjochte hawwe. Dat is net \u201cloai\u201d of \u201cletargysk\u201d, mar in besykjen ta in sinfollere ynfolling fan it libben te kommen. Lillioja skriuwt: \u2018Dy weroml\u00fbke \u00fat it ekonomyske model dat it \u00fatstjerren fan soarten mei yn \u2019e h\u00e2n wurket, en kieze foar mear tiid om simpelwei te libjen, is krekt in aktivistyske died.\u2019<\/p>\n\n\n\n